Na een scheiding ontstaan er aparte ecosystemen. Gezinnen reorganiseren zich, ouders en kinderen zoeken een nieuw evenwicht, en iedereen bouwt verder binnen zijn of haar eigen kader. Dit is een natuurlijk proces dat stabiliteit brengt. Toch wordt in onze maatschappij het ideaal van het nieuw samengesteld gezin nog steeds gepromoot als het ultieme streven. Liefde moet alles overwinnen, en het samenbrengen van twee werelden wordt vaak gezien als de logische volgende stap. Maar tegen welke prijs?
Samengesteld? Noem het gerust ingewikkeld
De integratie van verschillende ecosystemen zorgt bijna altijd voor disruptie. De dynamiek tussen kinderen, ouders en plusouders is complex en zelden harmonieus. Wat bedoeld is als een liefdevolle samensmelting, blijkt in de praktijk vaak een bron van spanning. Kinderen worden heen en weer geslingerd tussen loyaliteitsconflicten, plusouders voelen zich ongezien en niet gewaardeerd, en de nieuwe partners moeten constant laveren tussen hun eigen relatie en de opvoedkundige uitdagingen. Voor de liefde van twee volwassenen moeten te veel levens zich aanpassen aan een constructie die vooral theoretisch lijkt te werken, maar in de praktijk zelden een gezonde voedingsbodem heeft.
Plusouder? Of gewoon een extra probleem?
Een van de meest onderbelichte problemen binnen samengestelde gezinnen is de impact op kinderen. Onderzoek toont aan dat kinderen die opgroeien in gezinnen met een stiefouder een aanzienlijk hoger risico lopen op verwaarlozing, mishandeling en zelfs crimineel gedrag. Een studie gepubliceerd in The Journal of Marriage and Family wees uit dat kinderen in gezinnen met een stiefouder tot tien keer meer kans hebben om slachtoffer te worden van fysiek misbruik dan kinderen in traditionele gezinnen. Dit is geen anekdotisch gegeven, maar een structurele tendens.
Daarnaast is er het kameleon-gedrag dat veel kinderen vertonen in een nieuw samengesteld gezin. Ze passen zich aan de verschillende verwachtingen van ouders en plusouders aan, waardoor een vertekend beeld ontstaat. Hun gedrag varieert afhankelijk van de situatie, niet per se omdat ze zich veilig voelen, maar omdat ze strategisch navigeren tussen de verschillende machtsdynamieken in het gezin. Kinderen zijn opportunistisch: ze vermijden straf en zoeken plezier op. Dit is geen oordeel, maar een vaststelling. Het maakt dat ouders soms denken dat de nieuwe gezinsdynamiek werkt, terwijl het in realiteit een fragiele façade is.
Waarom nieuw samengestelde gezinnen vaker mislukken dan slagen
Wat opvalt in een bredere maatschappelijke context, is dat steeds meer vrouwen er na een scheiding bewust voor kiezen om alleen te blijven en hun kinderen zelfstandig op te voeden. Dit is geen toeval, maar een gevolg van verdere emancipatie. Vrouwen zijn financieel onafhankelijker dan ooit, kunnen alleen een huis kopen, en hebben geen man nodig om een gezin draaiende te houden. Dit was enkele decennia geleden nog ondenkbaar, maar nu een logische keuze.
Tegelijkertijd blijven mannen in hun psychosociale en spirituele ontwikkeling vaak achter. In het huwelijk werden ze vaak gemanaged door hun (ex-)partners, meestal vrouwen van de millennials-generatie die opgegroeid zijn met een people-pleasing mentaliteit. Deze vrouwen hebben zichzelf systematisch weggecijferd, de zorg overgenomen, en daarmee hun partners gedeactiveerd in hun mannelijkheid. De zorgende mannelijke energie heeft zich niet vertaald in echte betrokkenheid of leiderschap, maar eerder in passiviteit. We zien nu de gevolgen: een groeiende groep mannen die na een scheiding niet weet hoe ze zich opnieuw moeten positioneren. Ze zijn ontleerd om te ‘providen’, maar hebben de zorgende rol ook nooit volledig opgenomen. Het resultaat? Ze blijven vaker alleen en komen moeilijker aan een nieuwe partner. Vrouwen daarentegen maken bewust de keuze om geen deel meer te nemen aan structuren die hen niet dienen.
Kinderen zijn geen puzzelstukken
De afgelopen jaren lag de focus sterk op het doen slagen van samengestelde gezinnen, kost wat kost. Coachingstrajecten, boeken en therapieën worden aangeboden om ervoor te zorgen dat het werkt. Maar is dat wel de juiste benadering? Zou het niet beter zijn om te erkennen dat apart functionerende ecosystemen soms de beste oplossing zijn?
Waarom zouden we niet beter investeren in het optimaliseren van los van elkaar functionerende systemen? Kinderen laten opgroeien in hun eigen habitat, bij hun eigen ouders en geliefden die bewust voor hen kiezen, in plaats van ze steeds opnieuw bloot te stellen aan mix-and-match gezinsconstructies waarin ze onvermijdelijk een compromis worden?
Liefde is geen gezinsconstructie
Misschien is het tijd om af te stappen van het idee dat een gezin per definitie uit een koppel moet bestaan. Misschien is het tijd om een nieuw verhaal te schrijven waarin kinderen geen puzzelstukjes zijn in een groter geheel dat voornamelijk volwassenen dient. Misschien moeten we eindelijk de moed hebben om te erkennen dat liefde niet altijd een gezin moet vormen, en dat sommige dingen beter blijven zoals ze zijn.
Laten we dit gesprek samen voeren. Wat is jouw visie op de toekomst van gezinsstructuren? Deel je gedachten en laten we bouwen aan nieuwe perspectieven.